Nên đọc trọn tác phẩm bất cứ khi nào có thể, vì một đoạn trích tách khỏi toàn bộ rất dễ khiến ta hiểu sai nhân vật và mất đi những gì đến trước và sau nó. Nếu không đọc hết được, ít nhất hãy nắm cốt truyện chung, vị trí của đoạn trích trong đó, và kết thúc của tác phẩm.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Sách giáo khoa chỉ có chừng ấy trang, nên phải trích. Đó là chuyện bình thường. Nhưng học văn chỉ qua đoạn trích giống như xem một cảnh phim rồi đoán cả bộ phim. Tập này mình nói vì sao, và làm sao xoay xở khi thời gian có hạn.
Đoạn trích bị mất gì?
Một đoạn trích giống như một trang bị xé khỏi cuốn nhật ký. Nó vẫn đọc được, vẫn hay, nhưng ta không biết người viết đã đi qua những gì để tới trang ấy, và sẽ đi đâu sau đó.
Đoạn Trao duyên trong Truyện Kiều là ví dụ. Đọc lẻ, ta thấy một cô gái đau đớn trao người yêu cho em. Đọc trong toàn truyện, ta biết trước đó là những ngày hẹn hò thề nguyền say đắm với Kim Trọng, và sau đó là mười lăm năm lưu lạc. Nỗi đau trong đoạn trích vì thế nặng hơn gấp bội.
Có những đoạn trích còn dễ hiểu lệch hẳn. Chỉ đọc một chương châm biếm trong Số đỏ, ta có thể nghĩ Vũ Trọng Phụng chỉ đùa cợt. Đọc cả cuốn, ta thấy tiếng cười ấy được dựng có hệ thống, nhắm vào cả một xã hội.
Văn học được viết như một tổng thể. Mỗi phần có nghĩa đầy đủ nhất khi nằm trong toàn bộ.
Những điều chỉ thấy khi đọc trọn
Khi đọc trọn Vợ chồng A Phủ, bạn sẽ thấy phần hai, khi Mị và A Phủ trốn sang Phiềng Sa, nên vợ nên chồng và tham gia kháng chiến. Phần này ít được trích, nhưng cho biết hành trình của nhân vật đi về đâu.
Khi đọc trọn Dế Mèn phiêu lưu ký, bạn thấy bài học đường đời đầu tiên chỉ là điểm xuất phát của cả một hành trình trưởng thành dài, không phải toàn bộ câu chuyện.
Khi đọc trọn Những người khốn khổ, bạn hiểu đôi chân nến bạc ở đầu truyện theo Jean Valjean đến tận cuối đời. Một chi tiết nhỏ trong đoạn trích hoá ra là sợi chỉ xuyên suốt cả tác phẩm.
Những điều ấy không thể có trong đoạn trích, nhưng lại thường là chìa khoá để hiểu đoạn trích sâu hơn.
Sắp thời gian đọc thế nào?
Học sinh bận, mình hiểu. Cách thực tế nhất là đọc trước vào kỳ nghỉ hè. Xem danh mục tác phẩm của năm học tới, chọn những tác phẩm có đoạn trích dài, và đọc trọn chúng khi còn rảnh.
Trong năm học, hãy đọc trọn những tác phẩm ngắn ngay khi học đến. Một truyện ngắn đầy đủ thường chỉ mất nửa giờ. Lão Hạc, Chí Phèo, Hai đứa trẻ, Vợ nhặt vốn đã là truyện ngắn trọn vẹn trong nhiều sách.
Với tiểu thuyết dài, đặt mục tiêu nhỏ: mỗi tối hai mươi trang. Sau một tháng, bạn đã đi hết một cuốn vài trăm trang mà không thấy nặng.
Một cách nữa là đọc theo nhóm bạn: mỗi người nhận đọc trọn một tác phẩm rồi kể lại cho cả nhóm nghe phần trước và phần sau đoạn trích. Ai cũng được nghe đủ, còn người kể thì nhớ rất lâu.
Sách nói cũng là một lựa chọn. Nghe trong lúc đi xe, lúc làm việc nhà vẫn tốt hơn là không biết gì về phần còn lại của tác phẩm.
Khi thật sự không kịp đọc hết
Nếu không kịp, hãy nắm ba điều tối thiểu. Thứ nhất, cốt truyện chính của tác phẩm trong vài câu. Thứ hai, đoạn trích nằm ở đâu trong cốt truyện ấy, trước nó là gì, sau nó là gì. Thứ ba, kết thúc của tác phẩm.
Có thể đọc phần giới thiệu tác phẩm trong sách giáo khoa và sách tham khảo uy tín để có ba điều này. Nhưng đừng để bản tóm tắt thay hẳn việc đọc. Tóm tắt cho bạn sự kiện, không cho bạn giọng văn.
Ngoài ra, hãy đọc kỹ ít nhất đoạn mở đầu và đoạn kết của tác phẩm. Hai đoạn này thường chứa đậm nhất phong cách và chủ đề.
Và đặt cho mình một lời hứa: sau kỳ thi sẽ đọc trọn. Rất nhiều người đọc trọn Truyện Kiều hay Những người khốn khổ khi đã ra trường, và thấy tiếc vì không đọc sớm hơn.
Lời nhắn cho phụ huynh
Phụ huynh có thể giúp con bằng cách để sẵn trong nhà bản đầy đủ của những tác phẩm con sẽ học. Một cuốn sách nằm trên kệ có cơ hội được mở ra hơn nhiều so với một cuốn phải đi mua.
Đọc cùng con hoặc kể cho con nghe phần trước, phần sau của đoạn trích cũng là cách hay. Nhiều cha mẹ từng học những tác phẩm ấy, và câu chuyện thời đi học của bố mẹ có thể làm con tò mò.
Đừng biến việc đọc trọn thành thêm một bài tập bắt buộc có kiểm tra. Hãy để nó là niềm vui khám phá phần còn lại của một câu chuyện con đã bắt đầu.
Có tác phẩm nào bạn chỉ biết qua đoạn trích hồi đi học mà đến giờ vẫn tò mò không biết kết thúc thật ra thế nào không?
Câu hỏi thường gặp
Đoạn trích là gì?
Là một phần được lấy ra từ một tác phẩm dài hơn, thường được chọn vì tiêu biểu cho nội dung hoặc nghệ thuật. Sách giáo khoa dùng đoạn trích vì giới hạn dung lượng.
Đọc tóm tắt có thay được đọc trọn không?
Không. Tóm tắt giúp nắm cốt truyện nhưng mất giọng văn, chi tiết và cảm xúc. Nó chỉ nên là phương án tạm thời khi không kịp đọc.
Nên đọc tác phẩm trước hay học đoạn trích trước?
Nếu có thể, đọc tác phẩm trước sẽ giúp hiểu đoạn trích sâu hơn khi học. Nếu không, hãy đọc trọn ngay sau khi học đoạn trích để bổ sung bối cảnh.
Vợ chồng A Phủ phần hai kể gì?
Phần hai kể Mị và A Phủ trốn sang Phiềng Sa, nên vợ nên chồng, rồi được giác ngộ và tham gia kháng chiến. Phần này ít được trích trong sách nhưng hoàn chỉnh hành trình của nhân vật.
Học sinh nên đọc bao nhiêu tác phẩm trọn vẹn mỗi năm?
Không cần đặt con số cao. Đọc trọn được những tác phẩm có đoạn trích trong chương trình đã là một nền tảng rất tốt, và mở rộng dần theo sở thích.
