Nên lướt qua các câu hỏi trước để biết mình cần tìm gì, rồi mới đọc văn bản hai lượt: một lượt nắm ý chung, một lượt đánh dấu chi tiết. Mỗi loại câu hỏi đọc hiểu cần một cách trả lời riêng, và phần lớn điểm bị mất là do trả lời lạc trọng tâm chứ không phải do không hiểu văn bản.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Tập này dành cho các bạn học sinh, và cả phụ huynh muốn hiểu con đang học gì. Phần đọc hiểu thường dùng văn bản lạ, không có trong sách, nên không học thuộc được. Thứ cần là một cách đọc vững.
Vì sao nên lướt câu hỏi trước?
Khi biết trước câu hỏi, bạn đọc văn bản với một tấm bản đồ trong đầu. Câu hỏi về biện pháp tu từ ở dòng nào, câu hỏi về thông điệp của đoạn nào. Mắt bạn sẽ tự dừng ở những chỗ cần.
Lướt thôi, đừng đọc kỹ từng câu hỏi rồi cố nhớ. Mục đích chỉ là biết đại khái mình sẽ phải tìm gì.
Sau đó đọc văn bản lượt đầu, trọn vẹn, không dừng lại. Lượt này để nắm văn bản nói về chuyện gì, giọng điệu ra sao, người viết đang vui hay buồn, đang kể hay đang bàn.
Lượt thứ hai mới đọc chậm, gạch chân những câu liên quan tới từng câu hỏi, đánh số bên lề. Khi bắt đầu viết, bạn đã có sẵn vật liệu trong tay.
Nhận diện các loại câu hỏi
Loại thứ nhất là câu hỏi tìm thông tin: văn bản nhắc tới những gì, nhân vật làm gì, phương thức biểu đạt chính là gì. Câu trả lời có sẵn trong văn bản hoặc trong kiến thức cơ bản. Trả lời ngắn, chính xác, có thể trích nguyên văn vài chữ.
Loại thứ hai là câu hỏi về biện pháp nghệ thuật: chỉ ra và nêu tác dụng. Phải làm đủ hai bước. Gọi tên biện pháp, chỉ rõ nó nằm ở câu nào, rồi nói nó làm câu văn hay hơn ra sao và giúp thể hiện điều gì.
Loại thứ ba là câu hỏi về nội dung, thông điệp: đoạn văn nói lên điều gì. Cần khái quát chứ không kể lại. Một hai câu gọn, nêu đúng ý chính.
Loại thứ tư là câu hỏi mở, hỏi ý kiến riêng: bạn có đồng ý không, rút ra bài học gì. Ở đây cần nêu rõ quan điểm, có lý lẽ, và nên gắn với đời sống thật của bạn.
Trả lời đúng trọng tâm
Lỗi mất điểm nhiều nhất là trả lời đúng mà không trúng. Câu hỏi hỏi tác dụng, bạn chỉ gọi tên biện pháp. Câu hỏi hỏi thông điệp, bạn kể lại nội dung. Câu hỏi hỏi một ý, bạn viết năm ý xoay quanh.
Mẹo đơn giản: dùng lại chữ trong câu hỏi để mở câu trả lời. Câu hỏi là biện pháp tu từ trong câu thơ trên có tác dụng gì, thì câu trả lời mở bằng biện pháp ấy có tác dụng. Cách này giữ bạn đi đúng hướng.
Với câu hỏi về biện pháp tu từ, một khuôn trả lời gọn là: gọi tên, chỉ vị trí, nêu tác dụng về cách diễn đạt, rồi nêu tác dụng về nội dung. Bốn bước ấy đủ ý mà không lan man, và giữ bạn không quên phần quan trọng nhất là tác dụng.
Độ dài cũng nên tương xứng. Câu hỏi tìm thông tin chỉ cần một hai dòng. Câu hỏi mở có thể cần một đoạn ngắn. Viết dài ở câu dễ là lấy thời gian của câu khó.
Và nhớ trích dẫn ngắn. Chép nguyên cả đoạn văn bản vào bài làm không thêm điểm, chỉ tốn thời gian.
Những lỗi hay gặp và cách sửa
Lỗi thứ nhất là đọc văn bản quá vội vì sợ thiếu giờ. Kết quả là hiểu sai giọng điệu, ví dụ nhầm một đoạn mỉa mai thành khen ngợi. Bỏ thêm hai phút đọc kỹ luôn đáng.
Lỗi thứ hai là mang kiến thức ngoài vào thay cho văn bản. Câu hỏi hỏi theo văn bản, bạn trả lời theo những gì mình từng học về tác giả. Hãy bám vào chữ trên giấy trước.
Lỗi thứ ba ở câu hỏi mở là viết chung chung, kiểu chúng ta cần sống tốt hơn. Câu trả lời mạnh luôn có một lý do cụ thể và một ví dụ từ đời sống, ví dụ thật mà bạn từng gặp, không cần bịa số liệu.
Lỗi thứ tư là bỏ trống. Kể cả khi không chắc, hãy viết điều mình hiểu một cách trung thực. Một câu trả lời đúng một phần vẫn hơn không có gì.
Luyện đọc hiểu hằng ngày
Đọc hiểu không ôn cấp tốc được. Nó là kỹ năng tích luỹ dần, như thể lực. Cách luyện tốt nhất là đọc nhiều loại văn bản: báo, truyện ngắn, bài thơ, bài bình luận.
Mỗi ngày chọn một đoạn văn ngắn, tự đặt cho mình ba câu hỏi: đoạn này nói gì, nói bằng cách nào, mình nghĩ gì về nó. Trả lời trong đầu hoặc viết vài dòng. Mười phút mỗi ngày, sau vài tháng sẽ thấy khác.
Phụ huynh có thể giúp bằng cách trò chuyện với con về những gì con đọc, hỏi con nghĩ gì, chứ không hỏi con được mấy điểm.
Hôm nay bạn đã đọc đoạn văn nào, và nếu phải đặt một câu hỏi đọc hiểu cho nó, bạn sẽ hỏi gì?
Câu hỏi thường gặp
Phương thức biểu đạt chính là gì?
Là cách thức chủ yếu văn bản dùng để truyền đạt nội dung, như tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh. Một văn bản thường kết hợp nhiều phương thức nhưng có một phương thức nổi bật nhất.
Nêu tác dụng biện pháp tu từ cần những ý nào?
Thường gồm tác dụng về cách diễn đạt, như làm câu văn sinh động, gợi hình, gợi cảm, và tác dụng về nội dung, tức giúp nhấn mạnh hay thể hiện điều gì. Nên gắn cụ thể với văn bản chứ không nói chung chung.
Có nên trả lời câu hỏi đọc hiểu theo thứ tự không?
Thường nên làm theo thứ tự vì các câu hỏi đi từ dễ đến khó. Nhưng nếu gặp câu khó, có thể đánh dấu rồi quay lại sau để không mất thời gian.
Câu hỏi mở trong đọc hiểu cần viết dài bao nhiêu?
Thường chỉ cần một đoạn ngắn, nêu rõ quan điểm, một hai lý lẽ và một ví dụ. Viết quá dài không thêm điểm mà còn lấy thời gian của phần khác.
Làm sao luyện đọc hiểu khi không có đề?
Hãy tự đọc một đoạn văn bất kỳ và tự đặt câu hỏi về nội dung, cách viết và quan điểm của mình. Đọc rộng nhiều loại văn bản là cách luyện tốt nhất.
