Đọc văn học cùng con là chọn truyện hợp lứa tuổi, đọc to có diễn cảm, rồi trò chuyện bằng câu hỏi mở thay vì hỏi con rút ra bài học gì. Điều quan trọng không phải con hiểu đúng, mà là con cảm thấy đọc sách là một khoảng thời gian vui vẻ, ấm áp bên bố mẹ.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Tập này dành cho các bố mẹ, ông bà muốn đưa văn chương vào nhà một cách tự nhiên. Không cần là người đọc nhiều, chỉ cần có mười lăm phút mỗi tối và một chút kiên nhẫn.
Từ ba đến sáu tuổi: nhịp và âm thanh
Ở tuổi này, trẻ thích âm thanh hơn ý nghĩa. Đồng dao, ca dao, những câu có vần, có nhịp là món quà tuyệt vời. Trẻ có thể chưa hiểu, nhưng sẽ thuộc, sẽ đọc theo, sẽ vỗ tay theo nhịp.
Truyện cổ tích ngắn như Cây khế, Sọ Dừa, Thạch Sanh cũng hợp, nhưng nên kể bằng lời của mình, ngắn gọn, nhiều hành động. Trẻ nhỏ thích sự lặp lại, nên đừng ngại khi con đòi nghe một truyện mười lần.
Đọc to với giọng thay đổi theo nhân vật: giọng ông Bụt trầm ấm, giọng mụ dì ghẻ the thé. Con sẽ cười, và tiếng cười ấy gắn con với sách.
Ở tuổi này, sách tranh với ít chữ là bạn thân. Cứ để con lật, chỉ, hỏi. Không cần đọc hết từng chữ.
Từ bảy đến mười tuổi: truyện dài hơn và nhân vật
Khi con đã biết đọc, đọc cùng vẫn quan trọng. Lúc này có thể chọn truyện dài hơn, chia nhiều tối: Dế Mèn phiêu lưu ký, truyện của Andersen, những truyện ngụ ngôn của La Fontaine.
Trẻ tuổi này bắt đầu có ý kiến về nhân vật. Con sẽ ghét mẹ con Cám, thương Dế Choắt, giận Dế Mèn. Hãy để con nói, và hỏi thêm: vì sao con nghĩ vậy.
Một cách hay là thay nhau đọc: bố mẹ đọc một trang, con đọc một trang. Con được luyện đọc mà không thấy như đang làm bài.
Thư viện, nhà sách là nơi nên đưa con tới thường xuyên. Để con tự chọn một cuốn mỗi lần, kể cả khi đó không phải cuốn bố mẹ thích.
Từ mười một tuổi: những câu chuyện lớn hơn
Ở tuổi bắt đầu lớn, con có thể đọc những tác phẩm có chiều sâu hơn: Hoàng tử bé, truyện ngắn của Thạch Lam, những truyện trong chương trình học. Con có thể đọc một mình, bố mẹ đọc song song rồi cùng nói chuyện.
Đây là tuổi con bắt đầu có câu hỏi về công bằng, về tình bạn, về việc lớn lên. Văn học là nơi rất tốt để nói những chuyện ấy một cách gián tiếp, không gây áp lực.
Thay vì hỏi con hôm nay ở trường thế nào, có khi hỏi con nghĩ sao về chuyện Dế Mèn làm chết Dế Choắt lại mở ra một cuộc trò chuyện thật về chính đời con.
Và hãy tôn trọng gu của con. Nếu con mê truyện phiêu lưu, khoa học viễn tưởng hay truyện tranh, đó vẫn là đọc. Từ đó có thể dẫn dần sang những tác phẩm khác.
Hỏi gì, và không nên hỏi gì
Câu hỏi mở giúp con nghĩ: con thích nhân vật nào nhất, nếu là con thì con làm gì, con nghĩ chuyện gì xảy ra tiếp theo, chỗ nào làm con buồn nhất.
Câu hỏi nên tránh là câu hỏi như kiểm tra: truyện này dạy con điều gì, nhân vật chính tên là gì. Chúng biến giờ đọc thành giờ học, và trẻ sẽ né.
Đừng bao giờ chấm điểm hay so sánh con với anh chị em, bạn bè về chuyện đọc. Đọc không phải cuộc thi. Mỗi đứa trẻ có nhịp riêng.
Và lắng nghe thật. Có khi câu trả lời của con làm bố mẹ bất ngờ, và thấy một cuốn sách quen hiện ra theo cách mới.
Bố mẹ không quen đọc thì bắt đầu thế nào?
Nhiều bố mẹ ngại vì chính mình cũng không có thói quen đọc. Không sao cả. Đọc cùng con là cơ hội để cả hai cùng bắt đầu.
Hãy chọn những truyện chính mình từng nghe thời nhỏ: Tấm Cám, Thạch Sanh, Cây khế. Bạn đã có sẵn ký ức, chỉ cần kể lại bằng giọng của mình. Kể chuyện không cần sách cũng là văn học.
Nếu đọc to thấy ngượng, hãy bắt đầu bằng những cuốn có nhiều tranh, ít chữ. Sau vài tối, giọng đọc sẽ tự nhiên hơn, và con không bao giờ chấm điểm giọng đọc của bố mẹ.
Ông bà cũng là những người kể chuyện tuyệt vời. Một buổi tối để bà kể chuyện ngày xưa cho cháu nghe là một buổi học văn học dân gian không trường lớp nào có.
Khi truyện buồn hoặc đáng sợ
Văn học hay không tránh nỗi buồn. Cô bé bán diêm chết, Dế Choắt chết, Tấm bị hại nhiều lần. Bố mẹ hay lo những đoạn này làm con sợ.
Thực ra, đọc về nỗi buồn trong vòng tay bố mẹ là cách an toàn để con tập đối diện với nó. Điều quan trọng là có người lớn ở bên, sẵn sàng trả lời và ôm con.
Nếu con hỏi về cái chết, hãy trả lời trung thực, ngắn gọn, phù hợp tuổi. Nếu con sợ, hãy dừng lại, nói chuyện, đọc tiếp vào hôm khác. Với trẻ quá nhỏ, có thể chọn dị bản nhẹ hơn.
Những cuộc trò chuyện ấy thường là thứ con nhớ lâu nhất. Đêm nay, bạn sẽ đọc gì cho con?
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu đọc sách cho con từ mấy tuổi?
Có thể bắt đầu từ rất sớm, ngay cả khi con chưa biết nói, bằng đồng dao, lời ru và sách tranh. Điều quan trọng là tạo thói quen và sự gắn bó qua giọng đọc của bố mẹ.
Con không chịu ngồi nghe đọc thì làm sao?
Hãy chọn truyện ngắn hơn, nhiều hành động, đọc với giọng sinh động, và cho con cầm sách, lật trang. Không ép, thử vào lúc con thoải mái, như trước giờ ngủ.
Có nên hỏi con bài học sau mỗi truyện?
Không nên biến mỗi lần đọc thành một bài kiểm tra. Hãy hỏi những câu mở về cảm xúc và suy nghĩ của con, bài học sẽ tự đến.
Đọc truyện buồn cho trẻ có sao không?
Không sao nếu có người lớn ở bên để trò chuyện và trấn an. Truyện buồn giúp trẻ tập hiểu và đối diện cảm xúc trong một môi trường an toàn.
Con chỉ thích truyện tranh thì có sao không?
Truyện tranh vẫn là đọc và có thể nuôi tình yêu với câu chuyện. Bố mẹ có thể dẫn dần sang sách nhiều chữ hơn bằng những truyện cùng thể loại con thích.
