Bỏ dở một cuốn sách kinh điển không sao cả, nhất là khi bạn đã cho nó một cơ hội công bằng. Điều đáng làm là phân biệt mình dừng vì cuốn sách khó tạm thời, vì sai thời điểm trong đời, hay vì nó thật sự không hợp với mình. Mỗi trường hợp có một cách xử khác nhau.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Có những cuốn sách nằm trên đầu giường nhiều tháng với chiếc đánh dấu kẹt ở trang sáu mươi, và mỗi lần nhìn thấy, ta lại thấy hơi có lỗi. Tập này mình muốn gỡ bớt cảm giác ấy, mà không khuyến khích bỏ cuộc dễ dàng.
Vì sao ta thấy có lỗi?
Sách kinh điển mang theo một sức nặng. Ta nghe người khác ca ngợi, thấy nó trong danh sách nên đọc, và tin rằng nếu không thích thì lỗi ở mình.
Cảm giác ấy có phần đúng: nhiều tác phẩm lớn thật sự đòi người đọc bỏ công. Nhưng nó cũng có phần sai: không ai phải yêu mọi cuốn kinh điển. Những người đọc nhiều nhất cũng có những cuốn kinh điển họ không thích, và họ nói ra điều đó khá thoải mái.
Đọc sách vì nghĩa vụ mà không có chút niềm vui nào thường dẫn tới một điều tệ hơn: ghét luôn việc đọc. Một cuốn bị bỏ dở còn hơn một người bỏ hẳn sách.
Vì thế việc đầu tiên là đặt cảm giác có lỗi xuống, rồi nhìn thật vào lý do mình dừng lại.
Khó tạm thời: đáng vượt qua
Có những cuốn sách khó ở phần đầu rồi dễ dần. Odyssey mở bằng mấy khúc không có Odysseus. Tiểu thuyết Nga mở bằng hàng loạt tên người dài. Những người khốn khổ có những đoạn rẽ ngang hàng trăm trang. Nhiều người bỏ đúng ở những chỗ ấy.
Nếu bạn dừng vì những lý do kiểu này, đó thường là khó tạm thời. Một chút hướng dẫn, một bảng tên nhân vật, một lời giới thiệu, hay đơn giản là đọc lướt qua đoạn rẽ ngang, có thể giúp bạn đi tiếp và tìm thấy phần hay.
Một cách thử: đọc tóm tắt vài chương sắp tới, không phải để thay việc đọc, mà để biết phía trước có gì đáng chờ. Nhiều người nhờ đó có động lực vượt qua đoạn khó.
Cũng nên đổi nhịp đọc. Có những cuốn không hợp để đọc vài trang trước khi ngủ, mà cần một buổi sáng cuối tuần yên tĩnh để đọc liền vài chương. Đổi giờ đọc đôi khi đổi luôn cảm nhận về cuốn sách.
Những cuốn khó tạm thời thường là những cuốn đem lại phần thưởng lớn nhất khi đi hết.
Sai thời điểm: để dành lại
Có những cuốn sách không khó, chỉ là đến sai lúc. Đọc một tiểu thuyết về mất mát khi đang vui vẻ, đọc một cuốn triết lý nặng nề khi đang mệt mỏi, ta không thể vào được.
Trường hợp này, hãy gấp sách lại với một chiếc đánh dấu và một lời hứa nhẹ nhàng: sẽ quay lại. Nhiều người kể rằng họ bỏ một cuốn năm hai mươi tuổi, rồi mười năm sau đọc lại và không hiểu vì sao trước đây mình bỏ.
Như mình đã nói ở tập về đọc lại, chính ta thay đổi theo năm tháng. Một cuốn sách chưa hợp hôm nay có thể là cuốn sách của đời bạn ở tuổi khác.
Dừng lại vì sai thời điểm không phải bỏ cuộc. Đó là hẹn lại.
Không hợp: buông nhẹ nhàng
Cũng có những cuốn sách đơn giản là không hợp với bạn. Bạn đã đọc đủ lâu, đã hiểu nó muốn gì, nhưng nó không chạm vào bạn. Điều này hoàn toàn bình thường.
Có người dùng một quy tắc đơn giản: đọc thử khoảng năm mươi trang, nếu vẫn không thấy gì kéo mình đi tiếp thì dừng. Con số không quan trọng, quan trọng là đã cho cuốn sách một cơ hội công bằng.
Không hợp với một tác phẩm không có nghĩa là không hợp với cả tác giả hay cả thể loại. Có người không vào được Chiến tranh và hoà bình nhưng mê truyện ngắn của Tolstoy. Hãy thử một cửa khác.
Và cứ nói ra một cách thành thật nếu ai hỏi. Mình đã thử, nó không hợp với mình. Câu nói ấy đáng tôn trọng hơn việc giả vờ đã đọc.
Những cửa vào khác cho tác phẩm khó
Nếu một tác phẩm kinh điển làm bạn nản nhưng bạn vẫn tò mò, có nhiều cửa khác. Xem một bản dựng sân khấu hay phim chuyển thể có uy tín. Nghe sách nói. Đọc một bản dịch khác. Đọc một bản rút gọn tốt.
Những cửa ấy không thay được nguyên tác, nhưng có thể cho bạn đủ yêu thích để quay lại. Nhiều người đọc Hamlet sau khi xem một vở diễn, đọc Những người khốn khổ sau khi nghe nhạc kịch.
Đọc cùng người khác cũng giúp rất nhiều. Một câu lạc bộ đọc sách, một người bạn cùng đọc, một lịch đọc chung tạo ra động lực mà đọc một mình khó có.
Trên kệ nhà bạn, cuốn sách nào đang nằm chờ với chiếc đánh dấu ở giữa, và nó thuộc loại nào trong ba loại vừa nói?
Câu hỏi thường gặp
Có nên ép mình đọc hết mọi cuốn sách đã bắt đầu không?
Không cần. Ép mình đọc những cuốn không hợp có thể làm mất niềm vui đọc. Hãy cho cuốn sách một cơ hội công bằng rồi quyết định dừng hay tiếp.
Làm sao biết một cuốn sách đáng đọc tiếp?
Nếu bạn vẫn tò mò về nhân vật, vẫn nhớ tới câu chuyện khi gấp sách, thì nên đọc tiếp. Nếu mỗi lần mở sách đều thấy nặng nề và không có gì kéo đi, có lẽ nên tạm dừng.
Bỏ dở sách có phải là thiếu kiên nhẫn không?
Không hẳn. Đôi khi đó là thiếu kiên nhẫn, đôi khi là chọn sai thời điểm hoặc sai cuốn. Biết phân biệt và quay lại khi phù hợp là dấu hiệu của người đọc trưởng thành.
Có nên đọc tóm tắt cuốn sách đã bỏ dở không?
Có thể, nếu bạn muốn biết câu chuyện kết thúc thế nào. Nhưng hãy coi đó là thông tin, không phải trải nghiệm đọc, và đừng vội kết luận về tác phẩm chỉ từ bản tóm tắt.
Sách kinh điển có thật sự hay hơn sách khác không?
Sách kinh điển thường đã đứng vững qua nhiều thế hệ người đọc, nên có giá trị được thừa nhận rộng rãi. Nhưng điều đó không có nghĩa mọi người đều phải thích, hay sách mới thì kém hơn.
