Muốn nhớ dẫn chứng thơ văn cho bền, hãy hiểu trước rồi mới thuộc, đọc to thành tiếng, ghi thẻ hai mặt, gom theo chủ đề và ôn theo những khoảng cách giãn dần. Quan trọng không kém là chép đúng từng chữ, vì sai một chữ trong thơ có khi đổi cả nghĩa.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Nhiều bạn học sinh nói với mình rằng hiểu bài nhưng vào phòng thi thì quên sạch câu thơ cần dẫn. Tập này mình chia sẻ những cách nhớ đã được nhiều người dùng, không có phép màu nào, chỉ có cách làm đúng.
Hiểu trước, thuộc sau
Một câu thơ mình hiểu thì nhớ lâu gấp nhiều lần câu thơ học vẹt. Khi hiểu vì sao Nguyễn Du viết cỏ non xanh tận chân trời, cành lê trắng điểm một vài bông hoa, thấy được màu xanh và màu trắng, thấy được sự thưa thớt tinh khôi của mấy bông hoa, câu thơ có hình ảnh để bám vào.
Vì vậy trước khi thuộc, hãy đọc chú thích, tự giải thích câu thơ bằng lời mình, hình dung nó thành một cảnh. Bước này tốn thêm vài phút nhưng tiết kiệm hàng giờ ôn lại.
Ví dụ khác là câu ca dao thuyền về có nhớ bến chăng, bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền. Khi đã hiểu thuyền là người đi, bến là người ở, chữ khăng khăng hiện ra như một tấm lòng không lay chuyển, và bạn khó mà nhớ nhầm nó thành chữ khác.
Một mẹo nhỏ là gắn câu thơ với một cảm xúc riêng. Câu nào làm bạn nhớ tới bà, tới một con đường quen, câu ấy sẽ tự ở lại.
Học thuộc không có gì xấu. Học thuộc mà không hiểu mới là phí sức.
Đọc to và chép tay
Đọc thành tiếng dùng thêm tai và miệng vào việc ghi nhớ. Thơ lại có vần, có nhịp, nên đọc to giúp trí nhớ bám vào âm thanh. Nhiều người lớn tuổi thuộc hàng trăm câu Kiều chính nhờ nghe ngâm.
Chép tay một lần cũng giúp rất nhiều. Khi chép, bạn buộc phải để ý từng chữ, từng dấu, những thứ mà mắt đọc lướt hay bỏ qua.
Đừng chép đi chép lại hàng chục lần như phạt. Một hai lần chép kỹ, kèm đọc to, có ích hơn nhiều lần chép máy móc.
Thử đọc to một khổ thơ trước khi đi ngủ và đọc lại khi vừa thức dậy. Rất nhiều người thấy cách này hiệu quả bất ngờ.
Thẻ hai mặt và ôn giãn cách
Làm những tấm thẻ nhỏ: mặt trước ghi tên tác phẩm và chủ đề, ví dụ Tràng giang, nỗi cô đơn. Mặt sau ghi câu thơ và một dòng ý nghĩa. Khi ôn, nhìn mặt trước và cố nhớ mặt sau.
Việc cố nhớ lại, chứ không phải đọc lại, mới là thứ làm trí nhớ bền. Mỗi lần bạn vật lộn để nhớ ra một câu thơ, câu ấy được khắc sâu thêm.
Ôn theo khoảng cách giãn dần: ôn lại sau một ngày, rồi ba ngày, rồi một tuần, rồi hai tuần. Thẻ nào nhớ dễ thì cách lâu hơn, thẻ nào hay quên thì ôn dày hơn. Đây là cách nhiều người học ngoại ngữ vẫn dùng.
Cả bộ thẻ có thể nằm gọn trong túi áo. Năm phút chờ xe buýt là năm phút ôn.
Gom dẫn chứng theo chủ đề
Thay vì học dẫn chứng theo từng bài, hãy gom theo chủ đề: tình mẫu tử, quê hương, thân phận người phụ nữ, khát vọng sống, cái đẹp. Một câu ca dao Thân em, một đoạn Truyện Kiều, nhân vật Mị đều có thể nằm chung một nhóm.
Gom như vậy giúp bạn dùng dẫn chứng linh hoạt. Khi đề hỏi về một vấn đề, bạn mở đúng ngăn kéo trong đầu và thấy sẵn vài lựa chọn.
Nó còn giúp bạn thấy được sự liên hệ giữa các tác phẩm, điều mà người chấm rất quý. Đặt Mị cạnh Thúy Kiều khi bàn về khát vọng sống của người phụ nữ là một liên hệ có giá trị.
Cách làm cụ thể: dùng một cuốn sổ, mỗi chủ đề một trang. Mỗi lần học xong một tác phẩm, tự hỏi nó có thể đứng ở trang nào, rồi ghi một hai câu trích kèm tên tác giả. Cuối năm, cuốn sổ ấy chính là tài liệu ôn quý nhất, vì nó do chính bạn làm.
Mỗi nhóm chỉ cần bốn năm dẫn chứng thật chắc. Nhiều mà nhớ lơ mơ thì không bằng ít mà nhớ chính xác.
Chép đúng và dùng dẫn chứng trung thực
Sai một chữ trong thơ có thể làm hỏng cả ý. Viết nhầm chữ, đổi trật tự từ, hay ghép câu của hai bài với nhau là lỗi người chấm thấy ngay. Chỉ dùng những câu bạn nhớ chắc chắn.
Nếu không nhớ nguyên văn, hãy diễn đạt ý bằng lời mình và nói rõ đó là ý của tác giả, thay vì cố trích mà sai. Một ý đúng diễn đạt lại vẫn tốt hơn một câu trích sai.
Với dẫn chứng đời sống trong bài nghị luận xã hội, đừng bịa số liệu, đừng bịa tên người hay sự kiện. Một ví dụ thật từ chính cuộc sống của bạn, kể cụ thể, thường thuyết phục hơn một con số không có nguồn.
Bạn có nhớ câu thơ nào mà mình từng chép sai suốt nhiều năm, đến khi đọc lại bản gốc mới giật mình không?
Câu hỏi thường gặp
Một bài văn nên có bao nhiêu dẫn chứng?
Không có con số cố định. Mỗi luận điểm nên có ít nhất một dẫn chứng chính xác và được phân tích, quan trọng là chất lượng chứ không phải số lượng.
Ôn tập giãn cách là gì?
Là cách ôn lại kiến thức theo những khoảng thời gian tăng dần, như sau một ngày, ba ngày, một tuần. Cách này giúp trí nhớ dài hạn bền hơn so với ôn dồn một lúc.
Quên nguyên văn câu thơ khi thi thì làm sao?
Hãy diễn đạt lại ý của câu thơ bằng lời mình và ghi rõ đó là ý thơ của tác giả. Đừng cố trích khi không chắc, vì trích sai bị đánh giá thấp hơn.
Dẫn chứng đời sống có được bịa không?
Không nên. Dẫn chứng bịa, nhất là số liệu hay tên người, dễ bị phát hiện và làm mất lòng tin vào cả bài viết. Ví dụ thật từ trải nghiệm của bạn có sức thuyết phục hơn.
Học thuộc thơ có lỗi thời không?
Không. Thuộc thơ giúp cảm được nhịp điệu, làm giàu vốn từ và cho bạn sẵn dẫn chứng khi viết. Điều cần tránh chỉ là thuộc mà không hiểu.
