Người lớn bận rộn vẫn nên đọc tiểu thuyết vì nó cho ta sống thêm những cuộc đời khác ngoài đời mình, tập lại khả năng chú tâm lâu vào một thứ, và cho một khoảng nghỉ thật sự khỏi màn hình. Không cần đọc nhiều, chỉ cần đọc đều và chọn đúng cuốn cho đúng quãng đời.
Chào bạn, đây là Nhà Văn Học. Nhiều người đi làm nói với mình rằng từ khi ra trường chưa đọc hết cuốn tiểu thuyết nào. Không phải vì không thích, mà vì không còn thói quen, và luôn thấy có việc gì đó quan trọng hơn. Tập này mình muốn nói vì sao nó đáng để giành lại.
Sống thêm những cuộc đời khác
Đời mỗi người chỉ có một. Ta chỉ biết một nghề, một vùng đất, một gia đình, một thời đại. Tiểu thuyết cho ta ở trong đầu một người khác vài trăm trang: một người tù được tha thứ ở Pháp, một người đàn bà bị bắt làm dâu gạt nợ ở Tây Bắc, một cậu sinh viên nghèo ở Nga bị ám ảnh bởi tội ác của mình.
Sau những trang ấy, ta không còn nhìn người khác như trước. Gặp một người lầm lỡ, ta nhớ Jean Valjean. Gặp một người có vẻ gàn dở, ta nhớ lão Hạc và câu nhắc của ông giáo rằng phải cố mà tìm hiểu.
Người ta hay nói đọc tiểu thuyết giúp hiểu người hơn. Mình không dám nêu con số nghiên cứu nào, nhưng ai đọc nhiều đều có cảm nhận ấy: nó mở rộng biên độ những điều mình có thể thông cảm.
Tiểu thuyết còn cho ta sống ở những thời mình không thể tới. Đọc Vợ nhặt, ta hiểu cái đói năm xưa của ông bà theo cách mà những con số khô khan không làm được. Đọc Số đỏ, ta thấy Hà Nội gần trăm năm trước sống động như vừa bước ra phố.
Với người lớn, những người hằng ngày phải làm việc với sếp, đồng nghiệp, khách hàng, gia đình, khả năng hiểu người ấy là thứ rất thực dụng.
Giữ lại khả năng chú tâm
Một ngày của người đi làm bị chia nhỏ thành vô số mảnh: tin nhắn, thông báo, cuộc gọi, đoạn video ngắn. Ta quen nhảy từ thứ này sang thứ khác mỗi vài chục giây.
Đọc một cuốn tiểu thuyết là bài tập ngược lại. Nó đòi ta ở yên với một câu chuyện, một giọng văn, trong nửa giờ, rồi quay lại vào hôm sau, giữ trong đầu hàng chục nhân vật suốt nhiều tuần.
Lúc đầu sẽ khó. Nhiều người kể rằng mới đọc vài trang đã thấy tay mình tự với lấy điện thoại. Điều đó bình thường. Khả năng chú tâm giống như cơ bắp, lâu không dùng thì yếu, tập lại thì khoẻ dần.
Sau vài tuần, nhiều người nhận ra họ không chỉ đọc được lâu hơn, mà làm việc cũng tập trung hơn.
Một khoảng nghỉ thật
Lướt điện thoại trước khi ngủ cho cảm giác nghỉ ngơi, nhưng thường để lại đầu óc lộn xộn. Đọc một cuốn tiểu thuyết lại là kiểu nghỉ khác: đầu óc vẫn làm việc, nhưng làm một việc chậm, liền mạch, không bị giật.
Văn chương cũng cho ta một khoảng cách với đời mình. Khi đang rối vì một chuyện ở công ty, đọc về nỗi buồn của Liên bên phố huyện không giải quyết được chuyện gì, nhưng làm chuyện của mình bớt chiếm hết bầu trời.
Đó không phải trốn chạy. Đó là lùi lại một bước để nhìn rõ hơn, rồi quay về.
Nhiều người đọc lâu năm coi giờ đọc buổi tối là phần riêng tư nhất trong ngày, thứ duy nhất không ai đòi hỏi gì ở họ.
Chọn sách cho đúng quãng đời
Không có danh sách sách bắt buộc phải đọc. Có những cuốn hợp với tuổi hai mươi, có những cuốn phải đến bốn mươi mới thấm. Hãy chọn theo câu hỏi bạn đang mang trong lòng.
Đang băn khoăn về ý nghĩa công việc, Cái chết của Ivan Ilyich của Tolstoy sẽ nói với bạn nhiều điều. Đang làm cha mẹ, đọc lại Dế Mèn hay Hoàng tử bé cùng con. Đang thấy đời quá nặng, có khi một cuốn vui như Don Quixote lại là thứ cần.
Nếu lâu rồi không đọc, đừng bắt đầu bằng một cuốn nghìn trang. Hãy bắt đầu bằng truyện vừa hay tập truyện ngắn. Đọc xong một cuốn mỏng cho cảm giác thành công, và cảm giác ấy kéo bạn sang cuốn tiếp theo.
Và đừng ngại đọc lại sách cũ. Một cuốn bạn từng yêu năm mười tám tuổi có thể là cửa trở lại dễ nhất.
Hai mươi phút mỗi ngày
Cách thực tế nhất là gắn việc đọc vào một thói quen có sẵn: trước khi ngủ, trên xe buýt, giờ nghỉ trưa. Hai mươi phút mỗi ngày là đủ để đi hết một cuốn tiểu thuyết vừa phải trong vài tuần.
Để điện thoại ở phòng khác khi đọc buổi tối. Nghe có vẻ khắt khe, nhưng đó là cách đơn giản nhất để không bị kéo đi.
Không cần ghi chép, không cần viết cảm nhận, trừ khi bạn thích. Đọc tiểu thuyết khi đã lớn không phải để làm bài, mà để sống.
Cuốn tiểu thuyết gần nhất bạn đọc hết là cuốn nào, và bạn có nhớ cảm giác gấp trang cuối lại không?
Câu hỏi thường gặp
Đọc tiểu thuyết có phải là lãng phí thời gian không?
Không, nếu bạn đọc có chọn lọc. Tiểu thuyết hay giúp hiểu người, giữ khả năng chú tâm và cho một khoảng nghỉ thật sự. Nó cũng là niềm vui chính đáng, không cần lý do thực dụng.
Người bận rộn nên đọc bao nhiêu mỗi ngày?
Khoảng hai mươi phút mỗi ngày là đủ để duy trì thói quen và đọc xong vài cuốn mỗi năm. Đọc đều quan trọng hơn đọc nhiều một lúc.
Nghe sách nói có thay được đọc sách không?
Nghe sách nói là một cách tốt cho người bận, nhất là khi lái xe hay làm việc nhà. Nhưng với những đoạn văn hay, đọc bằng mắt cho phép dừng lại suy ngẫm nhiều hơn.
Lâu không đọc thì nên bắt đầu lại bằng sách gì?
Nên bắt đầu bằng truyện ngắn, truyện vừa hoặc một cuốn bạn từng yêu thích. Sách mỏng, dễ vào giúp tạo cảm giác thành công để tiếp tục.
Đọc tiểu thuyết có giúp ích cho công việc không?
Có thể, qua việc hiểu người hơn, diễn đạt tốt hơn và tập trung lâu hơn. Nhưng không nên đọc chỉ vì mục đích ấy, niềm vui đọc mới là thứ giữ bạn đọc lâu dài.
